अभ्यासः (अभ्यासाद् जायते सिद्धिः)
१. अधः प्रदत्तानां प्रश्नानां पूर्णवाक्येन उत्तराणि लिखत —
अनुवाद
टूल और संसाधन
(क) खुदीरामस्य जन्म कुत्र अभवत् ?
(ख) खुदीरामः किमर्थं व्यथितः भवति स्म ?
(ग) सत्येन्द्रनाथः किम् उपदिष्टवान् ?
(घ) खुदीरामः कदा पर्यन्तं पादत्राणं न धरिष्यामि इति प्रतिज्ञातवान् ?
(ङ) किमर्थं न्यायाधीशः आङ्ग्लाः अधिकारिणः च चकिताः ?
उत्तरम् :
(क) खुदीरामस्य जन्म बङ्गप्रान्ते मेदिनीपुरनामके जनपदे मोहोबनी-ग्रामे अभवत्।
(ख) सः देशे जायमानान् अत्याचारान् दृष्ट्वा व्यथितः भवति स्म।
(ग) सत्येन्द्रनाथः उपदिष्टवान् यत् -
"क्रान्तिकार्यं कर्तुं वज्रसदृशं दृढं, बुद्धि तीक्ष्णा, मनः निर्मलः च भवेत्। "
(घ) यावत भारतम् आङ्ग्लशासनात् मुक्तं न भविष्यति तावत् पादत्राणं न धारिष्यामि इति प्रतिज्ञातवान्।
(ङ) खुदीरामस्य मुखे भय-दुःखयोः अभाव, अपितु प्रसन्नता-शान्ति-तेजः दृष्ट्वा न्यायधीशः चकितः अभवत्।
२. अधः प्रदत्तेषु वाक्येषु किं वाक्यं सत्यं किं च असत्यम् इति सूचयत —
(क) देशभक्तानां जीवनं राष्ट्राय समर्पितं भवति । (सत्यम् / असत्यम्)
(ख) निर्दयः किङ्ग्ज़फोर्ड् बालान् अपि दण्डयति स्म । (सत्यम् / असत्यम्)
(ग) खुदीरामस्य आक्रमणेन किङ्ग्ज़फोर्ड् मृतः । (सत्यम् / असत्यम्)
(घ) खुदीरामः किङ्ग्ज़फोर्डमहोदयस्य रथस्य उपरि विस्फोटकं क्षिप्तवान् । (सत्यम् / असत्यम्)
(ङ) खुदीरामः बालानां संघटनं कृत्वा पदयात्राम् आयोजयति स्म । (सत्यम् / असत्यम्)
उत्तरम् :
(क) देशभक्तानां जीवनं राष्ट्राय समर्पितं भवति । (सत्यम् / असत्यम्)
(ख) निर्दयः किङ्ग्ज़फोर्ड् बालान् अपि दण्डयति स्म । (सत्यम् / असत्यम्)
(ग) खुदीरामस्य आक्रमणेन किङ्ग्ज़फोर्ड् मृतः । (सत्यम् / असत्यम्)
(घ) खुदीरामः किङ्ग्ज़फोर्डमहोदयस्य रथस्य उपरि विस्फोटकं क्षिप्तवान् । (सत्यम् / असत्यम्)
(ङ) खुदीरामः बालानां संघटनं कृत्वा पदयात्राम् आयोजयति स्म । (सत्यम् / असत्यम्)
३. अधः प्रदत्तानां संवत्सराणां शब्दानाम् अङ्कैः सह मेलनं कुरुत —
उत्तरम् :
४. अधः प्रदत्तानि पदानि आधृत्य चित्रं दृष्ट्वा पञ्च वाक्यानि लिखत —
पदानि : [उद्यानं, गृहाणि, पक्षिणः, पुष्पाणि, स्वच्छता, द्विचक्रिका, पर्वतः, वृक्षाः, सूर्यः, मेघाः]
(क) ________________________________
(ख) ________________________________
(ग) ________________________________
(घ) ________________________________
(ङ) ________________________________
उत्तरम् :
(क) इदम् एकस्य उद्यानस्य चित्रम् अस्ति।
(ख) आकाशे सूर्यः उदेति, मेघाः पक्षिणः च विचरन्ति।
(ग) उद्याने वृक्षाः पुष्पाणि च सन्ति।
(घ) बालिका द्विचक्रिकां चालयति, अन्ये बालकाः क्रीडन्ति च।
(ङ) अत्र सर्वत्र स्वच्छता अस्ति, दुरे च गृहाणी पर्वताः च दृश्यन्ते।
५. सन्धिच्छेदं कुरुत —
(क) इत्यादयः = ________ + ________
(ख) सर्वेऽपि = ________ + ________
(ग) कश्चित् = ________ + ________
(घ) प्रत्येकम् = ________ + ________
(ङ) वयस्तेजसः = ________ + ________
(च) अचिरादेव = ________ + ________
उत्तरम् :
(क) इत्यादयः = इति + आदयः
(ख) सर्वेऽपि = सर्वे + अपि
(ग) कश्चित् = कः + चित्
(घ) प्रत्येकम् = प्रति + एकम्
(ङ) वयस्तेजसः = वयः + तेजसः
(च) अचिरादेव = अचिरात् + एव
६. विग्रहवाक्यं दृष्ट्वा पाठ्यपुस्तकात् समस्तपदानि चित्वा पूरयत —
(क) देशस्य भक्ताः = ________
(ख) बालः च क्रान्तिवीरः च = ________
(ग) वज्रेण सदृशम् = ________
(घ) असेः धारा = ________
(ङ) मृत्युः एव दण्डः = ________
(च) न साधारणः = ________
(छ) निर्गता दया यस्मात् सः = ________
उत्तरम् :
(क) देशस्य भक्ताः = देशभक्ताः
(ख) बालः च क्रान्तिवीरः च = बालक्रान्तिवीरः
(ग) वज्रेण सदृशम् = वज्रसदृशम्
(घ) असेः धारा = असिधारा
(ङ) मृत्युः एव दण्डः = मृत्युदण्डः
(च) न साधारणः = असाधारणः
(छ) निर्गता दया यस्मात् सः = निर्दयः
७. अधः दत्तानि वाक्यानि सूचनानुसारं परिवर्तयत —
यथा — खुदीरामः हुतात्मा जातः । (लङ्-लकारः) → खुदीरामः हुतात्मा अजायत ।
(क) वन्दे मातरम् इत्यादयः घोषणाः भवन्ति स्म । (लङ्-लकारः)
(ख) सत्येन्द्रनाथः खुदीरामम् उपादिशत् । (क्तवतु-प्रत्ययः)
(ग) सः नवमीं कक्षां पूर्णां कर्तुं न शक्तवान् । (लङ्-लकारः)
(घ) क्रान्तिवीराः आङ्ग्लानां मनसि आतङ्कम् अजनयन् । (स्म)
(ङ) प्रफुल्लः भुशुण्ड्या गोलिकाप्रहारं कृतवान् । (लङ्-लकारः)
उत्तरम् :
(क) वन्दे मातरम् इत्यादयः घोषणाः अभवन् ।
(ख) सत्येन्द्रनाथः खुदीरामम् उपदिष्टवान् ।
(ग) सः नवमीं कक्षां पूर्णां कर्तुं न अशक्नोत् ।
(घ) क्रान्तिवीराः आङ्ग्लानां मनसि आतङ्कम् जनयन्ति स्म ।
(ङ) प्रफुल्लः भुशुण्ड्या गोलिकाप्रहारं अकरोत् ।
८. उदाहरणानुसारं चित्-प्रत्ययान्तपदानि प्रयुज्य रिक्तस्थाने पूर्णवाक्यं लिखत —
पदानि : [कश्चित्, काचित्, किञ्चित्, कुत्रचित्, कदाचित्]
(क) बालकः गच्छति । → कश्चित् बालकः गच्छति ।
(ख) बालिका गच्छति । → __________________________
(ग) फलं खादतु । → __________________________
(घ) लेखनी लुप्ता । → __________________________
(ङ) सः आगच्छेत् । → __________________________
उत्तरम् :
(क) बालकः गच्छति । → कश्चित् बालकः गच्छति ।
(ख) बालिका गच्छति । → काचित् बालिका गच्छति ।
(ग) फलं खादतु । → किञ्चित् फलं खादतु ।
(घ) लेखनी लुप्ता । → लेखनी कुत्रचित् लुप्ता ।
(ङ) सः आगच्छेत् । →सः कदाचित् आगच्छेत् ।
No comments:
Post a Comment