अन्नाद् आनन्दं प्रति प्रश्न उत्तर Class 9 Sanskrit Chapter 8 Question Answer अन्नाद् आनन्दं प्रति

 अन्नाद् आनन्दं प्रति प्रश्न उत्तर
Class 9 Sanskrit Chapter 8 Question Answer अन्नाद् आनन्दं प्रति

अभ्यासाद् जायते सिद्धिः

१. एकपदेन रिक्तस्थानं पूरयत-

उदाहरणम् – अन्नेन शरीरं वर्धते ।

(क) अन्नेन शरीरं वर्धते ।
(ख) ………. शरीरं प्रतिष्ठितम्।
(ग) ………. विना शरीरं क्रियाशून्यं भवति ।
(घ) ……. एव सर्वकर्मणः प्रवर्तकम्।
(ङ) …….. समस्तानि इन्द्रियाणि सञ्चाल्यन्ते ।
(च) ….. बिना बोधशक्तेः तर्कशक्तेश्च विकासो न भवति ।
(छ) ……. एव इमानि भूतानि जायन्ते ।
उत्तर:
(ख) प्राणे
(ग) प्राणेन
(घ) प्राणाद्
(च) बुद्धितत्त्वं
(छ) मन:
(ङ) मनसा

२. अधोलिखितानां प्रश्नानां पूर्णवाक्येन उत्तराणि लिखत-

(क) भृगोः जिज्ञासा कस्मिन् विषये आसीत्?
(ख) भृगुणा ब्रह्मज्ञानाय किम् आचरितम् ?
(ग) भृगुः प्रथमं तपसा ब्रह्मरूपेण किं ज्ञातवान्?
(घ) मनसः के जायन्ते ?
(ङ) प्राणिनः कस्मात् जायन्ते ?
(च) इन्द्रियाणि केन सञ्चाल्यन्ते ?
(छ) शरीरं कुत्र प्रतिष्ठितम् अस्ति ?
(ज) केन विना स्मृतिशक्तेर्विकासो न भवति ?
(झ) भृगुः तपसा केषां महत्त्वं ज्ञातवान्?
उत्तर:
(क) भृगोः जिज्ञासा ब्रह्मविषये आसीत् ।
(ख) भृगुणा ब्रह्मज्ञानाय कठोरं तपः आचरितम् ।
(ग) भृगुः प्रथमं तपसा ब्रह्मरूपेण ‘अन्नं वै ब्रह्म’ इति ज्ञातवान् ।
(घ) मनसः सङ्कल्पाः, भावाः विचाराश्च जायन्ते ।
(ङ) प्राणिनः अन्नात् जायन्ते ।
(च) इन्द्रियाणि मनसा सञ्चाल्यन्ते ।
(छ) शरीरं प्राणे प्रतिष्ठितम् अस्ति ।
(ज) बुद्धितत्त्वेन (विज्ञानेन) विना स्मृतिशक्तेर्विकासो न भवति ।
(झ) भृगुः तपसा अन्नस्य प्राणस्य मनसः, विज्ञानस्य आनन्दस्य च महत्त्वं ज्ञातवान् ।

३. उदाहरणं दृष्ट्वा अधोलिखितेषु ‘कि सत्यं किम् असत्यम्’ इति रिक्तस्थाने पूरयत- उदाहरणम्-प्रस्तुते पाठे पितापुत्रयोः संवादः अस्ति
(क) प्रस्तुते पाठे पितापुत्रयोः संवादः अस्ति सत्यम्
(ख) अस्मिन् संवादे अन्नस्य महत्त्वं वर्णितम् ……………………………..
(ग) प्राणिनः मनसः जायन्ते इति कथनम् अस्ति ……………………………..
(घ) अन्नेन शरीरं वर्धते इति ……………………………..
(ङ) मनः सारथिरूपेण अस्मान् कर्मणि प्रवर्तयति ……………………………..
(च) भृगुः वरुणस्य पुत्रोऽस्ति ……………………………..
(छ) भृगुः तपसा मनो ब्रह्मरूपेण ज्ञातवान् ……………………………..
(ज) विना योगे तृतीया विभक्तिर्भवति ……………………………..
उत्तर:
(क) सत्यम्
(ख) सत्यम्
(ग) असत्यम्
(घ) सत्यम्
(ङ) सत्यम्
(च) सत्यम्
(छ) सत्यम्
(ज) सत्यम्

४. क्रियापदेन सह समुचितं पदं योजयत-
(क) प्राणिनः – १. क्रियताम्
(ख) शरीरम् – २. कुरुताम्
(ग) तप: – ३. जायन्ते
(घ) पितरं – ४. वर्धते
(ङ) यत्नः – ५. ब्रूते
उत्तर:
(क) प्राणिनः – ३. जायन्ते
(ख) शरीरम् – ४. वर्धते
(ग) तपः – २. कुरुताम्
(घ) पितरं – ५. ब्रूते
(ङ) यत्नः – १. क्रियताम्

५. अवशिष्ट – धातुरूपाणि पूरयत-
एकवचनम् – द्विवचनम् – बहुवचनम्
(क) वर्तते – ……. – ………….
(ख) ……. – ……. – ………….
(ग) …….. – ……. – ………….
उत्तर:
(क) वर्तेत, वर्त्तन्ते
(ख) वर्तसे, वर्तेथे, वर्त्तध्वम्
(ग) वर्ते, वर्तावहे, वर्तामहे

६. एतानि पदानि लट्-लकारस्य त्रिषु पुरुषेषु रूपाणि पठत लिखत च-

लभते, जायते, भाषते, विद्यते, मोदते, सेवते, सहते, शोभते, यतते, वर्धते, मन्यते, द्योतते, रोचते, कम्पते, याचते, सहते, स्पर्धते, लज्जते, क्षीयते
उत्तर:

७. आत्मनेपदिधातूनां लोट्-लकारे त्रिषु पुरुषेषु अभ्यासं करुत लिखत च-

उत्तर:

८. एतानि क्रियापदानि लोट्-लकारे त्रिषु पुरुषेषु पठत लिखत च-

लभताम्, सेवताम्, जयताम्, भाषताम्, विद्यताम्, सहताम्, यतताम्, याचताम्, स्पर्धताम्, लज्जताम्, कुरुताम्
कर्तृपदानुसारं लोट्-लकारेण क्रियापदं परिवर्तयत-

लट्-लकारः – लोट्-लकारः
उदाहरणम्-सः अन्नं सदा ईश्वरबुद्ध्या सेवते। – भवान् सदा अन्नम् ईश्वरबुद्ध्या सेवताम् ।

(क) बालकः अन्नस्य निन्दां न कुरुते । – भवान् …………..
(ख) मम जीवने यशो वर्धते । – तव ……………..
(ग) अहं बौद्धिकविकासाय सदा योगासनं कुर्वे । – त्वं ………
(घ) रमेशः सर्वदा सत्ये भाषते । – दिनेश: …………
(ङ) छात्रः लक्ष्यसिद्धये कष्टं सहते। – अहं …………
(च) साधवः सर्वदा रमन्ते । – भवन्तः ………..
(छ) भवान् योगेन आरोग्यं लभते । – अहं ………….
(ज) रमा सदा सत्कर्मणि यतते । – लता ……….
(झ) भक्त: ईश्वरं वन्दते । – त्वं …………
उत्तरम:
लभते जनः परिश्रमेण धनं लभते । जायते-अन्नात् प्राणी जायते ।
(नोट: तीनों पुरुषों में रूप अभ्यास नं. 6 में देखिए ।)
उत्तराणि:
(क) भवान् अन्नस्य निन्दां न कुरुताम् ।
(ख) तव जीवने यशो वर्धताम् ।
(ग) त्वं बौद्धिकविकासाय सदा योगासनं कुरुष्व ।
(घ) दिनेशः सर्वदा सत्यं भाषताम् ।
(ङ) अहं लक्ष्यसिद्धये कष्टं सहै ।
(च) भवन्तः सर्वदा रमन्ताम् ।
(छ) अहं योगेन आरोग्यं लभै ।
(ज) लता सदा सत्कर्माणि यतताम्।