6th पाठ: -4 अहं प्रातः उत्तिष्ठामि-अभ्यास कार्य

 
6th कक्षा पाठ: -4 अहं प्रातः उत्तिष्ठामि-अभ्यास कार्य

NCERT Solutions for Class Sanskrit Lesson: Practice Questions with Answers along with Hindi Translation of Complete Lesson for CBSE Session 2026-27 "Deepakam" (दीपकम)          

NCERT Solutions for Class Sanskrit Chapter This solution contains explanations of the complete chapter, questions, answers etc.

कक्षा संस्कृत पाठ के लिए एनसीईआरटी समाधान: सीबीएसई सत्र 2026-27 के लिए संपूर्ण पाठ के हिंदी अनुवाद के साथ उत्तरों के साथ अभ्यास प्रश्न "दीपकम" (दीपकम)          

कक्षा संस्कृत अध्याय के लिए एनसीईआरटी समाधान इस समाधान में संपूर्ण अध्याय, प्रश्न, उत्तर आदि के स्पष्टीकरण शामिल हैं।

१. पट्टिकातः शिष्टाचारस्य पदानि चित्वा लिखन्तु ।
कलह: गुरुवन्दनम् वृद्धसेवा अतिथिसत्कारः अहङ्कारः
मातृप्रेम पितृभक्ति: ज्येष्ठेषु आदर: कनिष्ठेषु प्रीतिः परस्परद्वेषः
बन्धुषु प्रीतिः असूया स्वाभिमानम् परोपकारः
प्राणिषु दया प्रियवचनम् हिंसा सत्यकथनम् सत्पात्रे दानम्
सर्वेषु मैत्रीभावः अहिंसा समयपालनम् स्वच्छता प्रकृतिरक्षणम्
भ्रातृषु भगिनीषु स्नेहः
यथा – गुरुवन्दनम् …………….. ……………….. ……………

उत्तरम्:-गुरुवन्दनम्, वृद्धसेवा, अतिथिसत्कार: मातृप्रेमः, पितृभक्तिः, ज्येष्ठेषु आदरः
कनिष्ठेषु प्रीतिः, बन्धुषु प्राणिषु दया, प्रीति: स्वाभिमानम्, परोपकारः प्रियवचनम्, सत्यकथनम्, सत्पात्रे दानम्, सर्वेषु मैत्रीभावः, समयपालनम्, स्वच्छता, प्रकृतिरक्षणम्, भातृषु भगिनीषु च स्नेह ।

२. उदाहरणानुगुणं समयं संख्याभिः लिखन्तु ।
उत्तरम्:-सार्ध-दशवादनम् – १०:३०
दशवादनम् – १०:००
सपाद-षड्वादनम् – ०६:१५
सार्ध-चतुर्वादनम् – ०४:३०
पादोन-एकादशवादनम् – १०:४५

३. उदाहरणानुगुणं समयम् अक्षरैः लिखन्तु ।
यथा – ०६:०० – ”षड्वादनम्”
उत्तरम्:-१२:०० – द्वादशवादनम्
०५:३० – सार्ध – पञ्चवादनम्,
०६:४५ – पादोन-सप्तवादनम्
०९:४५ – पादोन-दशवादनम्
११:३० – सार्ध एकादश वादनम्

४. उदाहरणानुगुणं प्रश्ननिर्माणं कुर्वन्तु ।

यथा सः सार्ध – सप्तवादने अध्ययनं करोति ।
“स:” “कदा अध्ययनं करोति?

(क) सा सपाद – नववादने विद्यालयं गच्छति ।……………?
उत्तरम्:-सा कदा विद्यालयं गच्छति ?

(ख) सतीशः सार्ध – द्वादशवादने भोजनं करोति ।
उत्तरम्:-सतीशः कदा भोजनं करोति ?

(ग) यानं पञ्चवादने आगच्छति ।
उत्तरम्:-यानं कदा आगच्छति?

(घ) गोपालः षड्वादने गोदोहनं करोति ।
उत्तरम्:-गोपालः कदा गोदोहनं करोति ?

(ङ) माता दशवादने कार्यालयं गच्छति ।
उत्तरम्:-माता कदा कार्यालयं गच्छति ?

५. स्वस्य दिनचर्यां सरलवाक्यैः लिखन्तु ।
यथा – अहं प्रातः षड्वादने उत्तिष्ठामि । ……………… ।
उत्तरम्:-अहम् प्रातः पञ्चवादने उत्तिष्ठामि ।
अहम् षड्वादने उद्यानं गच्छामि।
अहम् सार्ध षड्वादने स्नानादिकम् करोमि ।
अहम् सपाद-सप्तवादने प्रातराशम् करोमि ।
अहम् अष्ट-वादने विद्यालयम् गच्छामि।

६. वाक्येषु • शिष्टाचारपदं योजयन्तु ।
(नियमपालनं सेवां मैत्रीभावः साहाय्यं सत्कारं दयाभाव:)

यथा – युवक: मातापित्रोः सेवां करोति ।

(क) सा दुर्बलानां …………. करोति ।
उत्तरम्:-साहाय्यं

(ख) सर्वेषु प्राणिषु ……….. भवतु ।
उत्तरम्:-दयाभावः

(ग) सर्वे छात्रा : पाठशालायाः ……… कुर्वन्तु ।
उत्तरम्:-नियमपालनं

(घ) वयं सर्वे अतिथीनां ………… कुर्मः।
उत्तरम्:-सत्कारं

(ङ) परस्परं छात्रेषु ……… भवतु ।
उत्तरम्:-मैत्रीभावः