धातुरूप- शब्दरूप
पठ् (पढ़ना), चल् (चलना), खाद् (खाना), गम् (जाना) —
के लट् लकार (वर्तमान काल) और लङ् लकार (भूतकाल) के रूप, तीनों पुरुषों (प्रथम, मध्यम, उत्तम) में
१. पठ् धातुः (पठन करना)
लट् लकारः (वर्तमान काल – पढ़ता है)
पुरुषः | एकवचनम् | द्विवचनम् | बहुवचनम् |
प्रथमः | पठति | पठतः | पठन्ति |
मध्यमः | पठसि | पठथः | पठथ |
उत्तमः | पठामि | पठावः | पठामः |
लङ् लकारः (भूतकाल – पढ़ा)
पुरुषः | एकवचनम् | द्विवचनम् | बहुवचनम् |
प्रथमः | अपठत् | अपठताम् | अपठन् |
मध्यमः | अपठः | अपठतम् | अपठत |
उत्तमः | अपठम् | अपठाव | अपठाम |
२. चल् धातुः (चलना)
लट् लकारः (वर्तमान काल – चलता है)
पुरुषः | एकवचनम् | द्विवचनम् | बहुवचनम् |
प्रथमः | चलति | चलतः | चलन्ति |
मध्यमः | चलसि | चलथः | चलथ |
उत्तमः | चलामि | चलावः | चलामः |
लङ् लकारः (भूतकाल – चला)
पुरुषः | एकवचनम् | द्विवचनम् | बहुवचनम् |
प्रथमः | अचलत् | अचलताम् | अचलन् |
मध्यमः | अचलः | अचलतम् | अचलत |
उत्तमः | अचलम् | अचलाव | अचलाम |
३. खाद् धातुः (खाना)
लट् लकारः (वर्तमान काल – खाता है)
पुरुषः | एकवचनम् | द्विवचनम् | बहुवचनम् |
प्रथमः | खादति | खादतः | खादन्ति |
मध्यमः | खादसि | खादथः | खादथ |
उत्तमः | खादामि | खादावः | खादामः |
लङ् लकारः (भूतकाल – खाया)
पुरुषः | एकवचनम् | द्विवचनम् | बहुवचनम् |
प्रथमः | अखादत् | अखादताम् | अखादन् |
मध्यमः | अखादः | अखादतम् | अखादत |
उत्तमः | अखादम् | अखादाव | अखादाम |
४. गम् धातुः (जाना)
लट् लकारः (वर्तमान काल – जाता है)
पुरुषः | एकवचनम् | द्विवचनम् | बहुवचनम् |
प्रथमः | गच्छति | गच्छतः | गच्छन्ति |
मध्यमः | गच्छसि | गच्छथः | गच्छथ |
उत्तमः | गच्छामि | गच्छावः | गच्छामः |
लङ् लकारः (भूतकाल – गया)
पुरुषः | एकवचनम् | द्विवचनम् | बहुवचनम् |
प्रथमः | अगच्छत् | अगच्छताम् | अगच्छन् |
मध्यमः | अगच्छः | अगच्छतम् | अगच्छत |
उत्तमः | अगच्छम् | अगच्छाव | अगच्छाम |
शब्दरूप – लता (स्त्रीलिंग)
विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
प्रथमा | लता | लते | लताः |
द्वितीया | लताम् | लते | लताः |
तृतीया | लतया | लताभ्याम् | लताभिः |
चतुर्थी | लतायै | लताभ्याम् | लताभ्यः |
पंचमी | लतायाः | लताभ्याम् | लताभ्यः |
षष्ठी | लतायाः | लतयोः | लतानाम् |
सप्तमी | लतायाम् | लतयोः | लतासु |
संबोधन | हे लते | हे लते | हे लताः |
धातुरूप- शब्दरूप

No comments:
Post a Comment