Sanskrit शारदा Class 9 Question Answer Chapter 4 Sharada CBSE
पाठ-परिचयः
“न खलु वयस्तेजसो हेतुः” इत्यस्य अर्थः अस्ति – तेजस्विता अथवा वीरता के लिए आयु कारण नहीं होती। बालकः अपि महान् वीरः भवितुं शक्नोति।
खुदीरामः भारतस्य स्वतन्त्रतासंग्रामस्य एकः तेजस्वी बालक्रान्तिवीरः हुतात्मा च आसीत्।
1. पूर्णवाक्येन उत्तराणि लिखत
(क) खुदीरामस्य जन्म कुत्र अभवत्?
उत्तरम् – खुदीरामस्य जन्म बङ्गप्रान्ते मेदिनीपुरनामके जनपदे मोहोबनीग्रामे १८८९ तमे वर्षे दिसम्बरमासस्य तृतीये दिनाङ्के अभवत्।
(ख) खुदीरामः किमर्थं व्यथितः भवति स्म?
उत्तरम् – खुदीरामः देशवासिषु जायमानान् आङ्ग्लानाम् अत्याचारान् दृष्ट्वा व्यथितः भवति स्म।
(ग) सत्येन्द्रनाथः किम् उपदिष्टवान्?
उत्तरम् – सत्येन्द्रनाथः उपदिष्टवान् यत् क्रान्तिकार्यं कर्तुं शरीरं वज्रसदृशं दृढं, बुद्धिः असिधारावत् तीक्ष्णा, मनः गङ्गाजलमिव निर्मलं च भवेत्।
(घ) खुदीरामः कदा पर्यन्तं पादत्राणं न धरिष्यामि इति प्रतिज्ञातवान्?
उत्तरम् – खुदीरामः प्रतिज्ञातवान् यत् यावत् भारतम् आङ्ग्लशासनात् मुक्तं न भविष्यति तावत् पादत्राणं न धरिष्यामि।
(ङ) किमर्थं न्यायाधीशः आङ्ग्लाः अधिकारिणः च चकिताः?
उत्तरम् – मृत्युदण्डं श्रुत्वा अपि खुदीरामस्य मुखे प्रसन्नता दृष्ट्वा न्यायाधीशः आङ्ग्लाः अधिकारिणः च चकिताः अभवन्।
2. सत्यम् / असत्यम्
(क) देशभक्तानां जीवनं राष्ट्राय समर्पितं भवति।
उत्तरम् – सत्यम्
(ख) निर्दयः किङ्ग्ज़फोर्ड् बालान् अपि दण्डयति स्म।
उत्तरम् – सत्यम्
(ग) खुदीरामस्य आक्रमणेन किङ्ग्ज़फोर्ड् मृतः।
उत्तरम् – असत्यम्
(घ) खुदीरामः किङ्ग्ज़फोर्ड् महोदयस्य रथस्य उपरि विस्फोटकं क्षिप्तवान्।
उत्तरम् – सत्यम्
(ङ) खुदीरामः बालानां सङ्घटनं कृत्वा पदयात्राम् आयोजयति स्म।
उत्तरम् – सत्यम्
3. संवत्सराणाम् अङ्कैः सह मेलनम्
उत्तराणि
(क) सप्तचत्वारिंशदधिक-नवदशशततमं वर्षम् = 1947
(ख) अष्टाधिक-नवदशशततमं वर्षम् = 1908
(ग) पञ्चाशदुत्तर-नवदशशततमं वर्षम् = 1950
(घ) पञ्चाधिक-नवदशशततमं वर्षम् = 1905
(ङ) नवाशीत्यधिक-अष्टादशशततमं वर्षम् = 1889
4. चित्रं दृष्ट्वा पञ्च वाक्यानि लिखत
एकः बालकः साइकिलम् चालयति।
बालकाः उद्याने कन्दुकेन क्रीडन्ति।
एका बालिका प्रतिबन्धितायानेन उपविष्टा क्रीडां पश्यति।
दूरे पर्वताः सन्ति, तेभ्यः निर्झरः प्रवहति।
आकाशे सूर्यः प्रकाशते, खगाः च उड्डीयन्ते।
5. सन्धिच्छेदं कुरुत
(क) इत्यादयः
उत्तरम् – इति + आदयः
(ख) सर्वेऽपि
उत्तरम् – सर्वे + अपि
(ग) कश्चित्
उत्तरम् – कः + चित्
(घ) प्रत्येकम्
उत्तरम् – प्रति + एकम्
(ङ) वयस्तेजसः
उत्तरम् – वयः + तेजसः
(च) अचिरादेव
उत्तरम् – अचिरात् + एव
6. समस्तपदानि
7. कालपरिवर्तनम्
(क) वन्दे मातरम् इत्यादयः घोषणाः भवन्ति स्म। (लङ्-लकारः)
उत्तरम् – वन्दे मातरम् इत्यादयः घोषणाः अभवन्।
(ख) सत्येन्द्रनाथः खुदीरामम् उपादिशत्। (क्तवतु-प्रत्ययः)
उत्तरम् – सत्येन्द्रनाथः खुदीरामम् उपदिष्टवान्।
(ग) सः नवमीं कक्षां पूर्णां कर्तुं न शक्तवान्। (लङ्-लकारः)
उत्तरम् – सः नवमीं कक्षां पूर्णां कर्तुं न अशक्नोत्।
(घ) क्रान्तिवीराः आङ्ग्लानां मनसि आतङ्कम् अजनयन्। (स्म)
उत्तरम् – क्रान्तिवीराः आङ्ग्लानां मनसि आतङ्कं जनयन्ति स्म।
(ङ) प्रफुल्लः भुशुण्ड्या गोलिकाप्रहारं कृतवान्। (लङ्-लकारः)
उत्तरम् – प्रफुल्लः भुशुण्ड्या गोलिकाप्रहारं अकरोत्।
8. चित्-प्रत्ययान्तपदानि
(क) बालकः गच्छति।
उत्तरम् – कश्चित् बालकः गच्छति।
(ख) बालिका गच्छति।
उत्तरम् – काचित् बालिका गच्छति।
(ग) फलं खादतु।
उत्तरम् – किञ्चित् फलं खादतु।
(घ) लेखनी लुप्ता।
उत्तरम् – लेखनी कुत्रचित् लुप्ता।
(ङ) सः आगच्छेत्।
उत्तरम् – सः कदाचित् आगच्छेत्।
शब्दार्थाः
मुख्य सन्देश
“न खलु वयस्तेजसो हेतुः”
अर्थात् वीरता, साहस और तेजस्विता के लिए आयु आवश्यक नहीं होती। खुदीराम बोस ने अल्पायु में ही अद्भुत देशभक्ति, साहस और बलिदान का परिचय देकर यह सिद्ध कर दिया कि महान् कार्य करने के लिए बड़ी आयु नहीं, बल्कि दृढ़ संकल्प और राष्ट्रप्रेम आवश्यक है।
No comments:
Post a Comment